Το Οικονομικό Παράδοξο της Ελλάδας: Πρωταθλητές στη Μείωση Χρέους, Ουραγοί στην Ισότητα

Ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, μιλώντας πρόσφατα στο Gala Dinner του 7ου Συνεδρίου του Οικονομικού Επιμελητηρίου Ελλάδος με θέμα το επίκαιρο «The World in Disruption», παρουσίασε μια μάλλον θριαμβευτική εικόνα των δημόσιων οικονομικών. Αυτή τη στιγμή, η Ελλάδα καταγράφει την ταχύτερη μείωση δημόσιου χρέους παγκοσμίως. Πρόκειται για μια σταθερά πτωτική πορεία, με την κυβέρνηση να βάζει τον πήχη κάτω από το 120% του ΑΕΠ μέχρι το 2029. Για το οικονομικό επιτελείο, η δημοσιονομική αυτή εξυγίανση δεν είναι απλώς ένας δείκτης, αλλά απόλυτη προϋπόθεση για την οικονομική σταθερότητα και κατ’ επέκταση την ίδια την εθνική κυριαρχία.

Μέσα σε αυτό το κλίμα, προωθούνται ταυτόχρονα και τεχνικές διαρθρωτικές αλλαγές. Το πλαίσιο για τις υποχρεώσεις δέουσας επιμέλειας (due diligence) των λογιστών αναθεωρείται, μοιράζοντας νέους, διακριτούς ρόλους στο Υπουργείο, την ΑΑΔΕ και το Οικονομικό Επιμελητήριο. Πολλές από αυτές τις ρυθμίσεις, που οδεύουν προς ψήφιση στη Βουλή την ερχόμενη Τετάρτη, έχουν ζυμωθεί μέσα από διαβουλεύσεις με επαγγελματικούς και κοινωνικούς φορείς. Μιλάμε κυρίως για πρακτικές «ανάσες», όπως τα μειωμένα πρόστιμα για τις εκπρόθεσμες μηδενικές δηλώσεις ΦΠΑ και η πλήρης κατάργηση προστίμων σε φορολογικές δηλώσεις που βγάζουν οφειλές έως 100 ευρώ.

Βέβαια, ο ελέφαντας στο δωμάτιο παραμένει η γεωπολιτική αστάθεια. Με τη Μέση Ανατολή να βράζει, ο Πιερρακάκης ξεκαθάρισε ότι ναι μεν χρειάζονται στοχευμένα μέτρα για την προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών και των επιχειρήσεων που σφυροκοπούνται από την κρίση, όμως ένας νέος δημοσιονομικός εκτροχιασμός απλά δεν αποτελεί επιλογή.

Εδώ ακριβώς, όμως, η μεγάλη μακροοικονομική εικόνα αρχίζει να θολώνει από την κοινωνική πραγματικότητα, αναδεικνύοντας ένα σκληρό οξύμωρο. Ποιοι είναι τελικά αυτοί οι «ευάλωτοι»; Σύμφωνα με τα φρέσκα στοιχεία της Eurostat, πάνω από ένας στους τέσσερις κατοίκους της χώρας βρίσκεται αντιμέτωπος με το φάσμα της φτώχειας ή του κοινωνικού αποκλεισμού, κρατώντας την Ελλάδα πεισματικά στον πάτο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε επίπεδο διαβίωσης. Και την ίδια ώρα που ένα τεράστιο κομμάτι του πληθυσμού παλεύει με την καθημερινότητα, οι υπερπλούσιοι της χώρας πολλαπλασιάζονται με ιλιγγιώδεις ρυθμούς.

Τα νούμερα από το Wealth Report 2026 της Knight Frank είναι ενδεικτικά: ο αριθμός των Ultra-High Net Worth Individuals (UHNWIs) —όσων δηλαδή διαθέτουν καθαρή περιουσία άνω των 30 εκατομμυρίων δολαρίων— εκτοξεύτηκε στους 910 στην Ελλάδα. Η αύξηση αγγίζει το 74% μέσα σε μόλις πέντε χρόνια, αν σκεφτεί κανείς ότι το 2021 στη χώρα ζούσαν 523 άτομα αυτής της κατηγορίας.

Αυτή η πληθωρική διόγκωση της ελίτ του πλούτου εντάσσεται προφανώς σε μια ευρύτερη τάση της ηπείρου. Παγκοσμίως, οι UHNWIs ξεπερνούν πλέον τους 710.000, με το 25,8% αυτών να κατοικούν στη Γηραιά Ήπειρο. Συνολικά, ο πληθυσμός τους στην Ευρώπη σκαρφάλωσε από 146.525 το 2021 στους 183.953 το 2026. Σε απόλυτους αριθμούς, οι παραδοσιακές δυνάμεις κρατούν γερά τα σκήπτρα. Η Γερμανία παραμένει το αδιαμφισβήτητο κέντρο βάρους του ευρωπαϊκού πλούτου με 38.215 υπερπλούσιους κατοίκους, ακολουθούμενη από το Ηνωμένο Βασίλειο (27.876) και τη Γαλλία (21.528). Η Ελβετία (17.692) και η Ιταλία (15.433) είναι τα μόνα άλλα κράτη που διατηρούν υψηλά, πενταψήφια νούμερα μεγιστάνων.

Από εκεί και κάτω, περνάμε σε μια άλλη κλίμακα. Η Ισπανία μετράει 9.186 UHNWIs, η Σουηδία 6.845 και η Ολλανδία 5.077, ενώ χώρες όπως η Δανία (4.657), η Τουρκία (4.208), η Αυστρία (4.188) και η Πολωνία (3.017) διαθέτουν μια σαφώς πιο συγκεντρωμένη, αλλά ταχύτατα αναπτυσσόμενη ανώτερη τάξη. Κάπου πιο χαμηλά κινούνται η Νορβηγία, η Τσεχία, η Ιρλανδία και η Πορτογαλία, στο εύρος των 2.000 με 2.500 ατόμων.

Το πραγματικό ζουμί, ωστόσο, κρύβεται στις ταχύτητες μεγέθυνσης. Ενώ οι μεγάλες, ώριμες οικονομίες έχουν τον όγκο, οι μικρότερες ή αναδυόμενες αγορές έχουν την ορμή. Η Πολωνία, για παράδειγμα, είδε τον υπερπλούσιο πληθυσμό της να υπερδιπλασιάζεται καταγράφοντας άλμα 109%, με την Τουρκία (94%) και τη Ρουμανία (93%) να ακολουθούν από κοντά. Η επίδοση της Ελλάδας, με το +74%, την τοποθετεί ξεκάθαρα σε αυτή τη στενή ομάδα των χωρών που βιώνουν ένα ράλι συσσώρευσης πλούτου, αφήνοντας τις παραδοσιακές αγορές να μοιάζουν στάσιμες – στη Βρετανία η αντίστοιχη αύξηση περιορίστηκε στο 12%, ενώ η Σουηδία κατέγραψε ένα αναιμικό 8%.

Πώς ακριβώς μεταφράζεται όλο αυτό σε ένα ευρύτερο γεωοικονομικό πλαίσιο; Όπως εύστοχα παρατηρεί ο Liam Bailey, επικεφαλής ερευνών της Knight Frank, βρισκόμαστε μπροστά σε μια από τις σημαντικότερες ανακατανομές πλούτου της σύγχρονης ιστορίας. Προφανώς, οι ΗΠΑ παίζουν ακόμα εκτός συναγωνισμού διαθέτοντας 387.422 υπερπλούσιους, όμως χώρες όπως η Ινδία και μια δεξαμενή ταχέως αναπτυσσόμενων κρατών αλλάζουν διαρκώς τους κανόνες του παιχνιδιού. Ο βασικός καταλύτης γι’ αυτό είναι η ευελιξία του κεφαλαίου. Καθώς οι πιέσεις από τα ρυθμιστικά πλαίσια και τα φορολογικά βάρη αυξάνονται, η παγκόσμια ελίτ μετακινείται διαρκώς αναζητώντας πιο φιλόξενα οικονομικά καταφύγια.

Η γεωγραφία του χρήματος αναδιατάσσεται διαρκώς και ταξικά χάσματα στο εσωτερικό κοινωνιών, όπως η ελληνική, ανοίγουν απότομα, αφήνοντας τις κυβερνητικές εξαγγελίες για μείωση χρέους να ηχούν σαν νούμερα σε ένα χαρτί που αφορούν λίγους, ενώ οι πολλοί απλώς παρακολουθούν τον πλούτο να αλλάζει χέρια.